Sabtu, 06 November 2021

Liberal Basa Jawa

Liberal Basa Jawa
Toto Endargo
 . 
"Kados pundi, Pak, sampun nyerat bab liberal?"
"Sing nganggo basa Jawa?" 
"Enggih" 
"Uwis! Anu ngarang thok. Arep maca?" 
"Nggih. Pokoke kula badhe nyimak!" 
"Ya. Maturnuwun, kersa maca!" 
Hehe .. 
. 
Liberal kuwe, yaa padha karo wingi, golongane "jarwa dhosok". Liberal, sekang tembung Banyumasan: "LI BE-bas RA L-arangan". 
Tembung-tembung sing isine mung: mandan meksa, mandan maido: "Toli Bebas, Ora Larangan!". 
Tembung "toli": asli basa Banyumas, tegese padha karo, "kudune", "sebenere", tembung sing ngemu maksud, meksa. 
Tembung "bebas", tegese; "sekarepku", "sekarep-karepe". 
Tembung, "ora", duwe teges: "moh", "nolak". 
Tembung, "larangan", duwe teges padha karo; "de-ngel-ngel", "penggakan". 
Tembung, "Li bebas", karo tembung, "Ra larangan", jane padha, yakuwe maksude, polahe wegah depenggak, wegah de-ngel-ngel, wegah deluruhi, wegah delarang. 
. 
Dadi paham liberal kuwe, paham sing kepengin bebas, polahe aja depenggak. Mung bae, paham liberal kuwe, esih ngerti etika maring negara, ora seneng angger negarane kacau. 
Senenge negara sing aman, tentrem, ekonomi maju. Sebab sebenere, paham liberal kuwe, utamane maring masalah ekonomi, kepengine numpuk dunya. 
Saben wong liberal kepingine duwe dunya brana sing akeh mblegedhu. Mulane paling ora seneng, angger ana undang-undang utawa peraturan sing bisa gawe ora lancare lakuning bisnis. 
Bos-bos sing sugih, bisa bae bareng-bareng, dengan senang hati, gawe ontran-ontran, demo, protes, kuwe angger ana peraturan, undang-undang, sing ora mbatheni, ora menguntungkan, ora nekakna cuan. 
Hehe .. 
. 
Wislah, yaa. 
Dadi liberal kuwe cekakan sekang tembung: Toli Bebas Ora Larangan. "LI BE-bas RA L-arangan". Kepengin bebas, bebas mikir, bebas berpolitik, nanging sing utamane bebas neng masalah ekonomi, aja ngganggu masalah kepemilikan pribadi. 
Prinsipe, angger dengel-ngel, deganggu dunyane : Mayuh bareng-bareng padha protes. 
Kuwe sing jenenge Liberal. 
. 
"Pak, menawi teng keluarga, sinten, Pak, sing nganut paham liberal" 
"Ya, ibu, ibu!" 
"Kok saged?" 
"La kae. Senengane numpuk harta neng kulkas. Malah kadang ana sing nganti lonyod, pete nganti kisut, tempe semangat nganti semangit, daging setahun esih wutuh nganti atos kaya watu" 
"Napa, nggih" 
"Iya. Angger deluruhi jengkel. Protes. Apa-apa desunteki neng waja!" 
 "Napa, nggih" 
"Genah! Lenga desuntek, brambang, bawang, lombok, uyah, gula, kadang kangkung, kabeh desuntek, malah sok desiram banyu mbarang!" 
"Nah, niku sie, ibune lagi masak!" 
"Oh masak ya!" 
Hehe .. 
. 
"Pak oligarki, sie napa?" 
"Aja takon inyong!" 
"Taken sinten?" 
"Bakul oli. Takon; oli rega siki!" 
"Ampun guyon, Pak, serius?" 
"Hehe .., takon bae!" 
"Nggihlah. Maturnuwun, Pak Guru!" 
"Ya" 
. 
Ngapunten Lagi kepengin crita. 
Muga-muga ana manfaate. 
Nuwun

Moderat Basa Jawa

Moderat Basa Jawa

Toto Endargo 

.

"Kadospundi, Pak. Moderat, niku basa Jawi?" 

"Kelingan, ya! Iya, basa Jawa!" 

"Crita Malih, Pak. Najan namung ngarang, kula simak mawon!" 

"Crita tegese 'moderat'?" 

"Nggih! Banyumasan, Pak!" 

"Njaluk! Prentah!" 

Hehe ... . 

Moderat sekang tembung "model", karo tembung "rata". Dadi "moderat" kuwe, mlebu golongane; "jarwa dhosok". Model tegese, padha karo; cara urip, wernaning polah, kelakuan. Terus angger rata, artine; sepadha-padha, maksud genahe, inyong-rika duwe nggon sing padha, duwe hak sing padha, rata. 

Prinsipe: Polahe inyong, polahe rika, jorna, padha-padha, aja ngganggu. Kuwe prinsipe wong moderat. Prinsip moderat ana neng ngendi bae, neng bidhang politik, agama, adat-istiadat, tekan neng keluarga ya ana. 

Paham moderat yaa bisa jengkel. Jengkel maring wong sing polahe ekstrim, maring sing polahe kebangeten. Dadi beda karo paham radikal. Paham radikal angger ora cocog, gampang jengkel, tapi angger wong moderat mung maklum thok. Sing penting aja ngganggu, polahe dhewek-dhewek, beda ora papa, padha-padha, aja padha ngganggu. Paham moderat kena dearani esih teyeng ngajeni karo polahe paham liya, asal ora ngganggu, asal ora kebangeten, asal ora ngrusak-ngrusak. Madan maen ya wong-wong moderat. . 

"Keluarga moderat, nggih saged ayem-tentrem, nggih Pak?" 

"Iya. Padha-padha maklume sie!" 

"Angger putrane angel, madan bodho, bapake nggih maklum!" 

"Ya, iya. Wong bapake, rumangsa, gemiyen lewih bodho, lewih angel maning!" 

"Hehe, angger ngaten niku, sing mesthi radikal, ibune, nggih Pak!" 

"Ndean!" . 

Muga-muga wis mandan paham ya, moderat kuwe sekang tembung: Mode-l Rat-a. Model rata. Tengerane, angger ana sikap utawa kelakuan sing sifate rata, ora njomplang, ora ngarah benere dhewek, prinsipe sepadha-padha, kuwe jenenge paham moderat. . 

 .

"Pak angger liberal kepriwe, Pak!" 

"Ko laa, senengane takon!" 

"Iya, Pak. Supaya inyong, dhong, maksude. Angger neng njaba, sokan padha ngomong liberal, liberal. Nyong bingung! Kepriwe, Pak?" 

"Lho, ko deneng, ora basa karo Pak Guru?" 

"Oh, nggih, ngapunten! Pak Guru, rengu napa mboten?" 

"Ya, ora. Mbok nyong wong moderat!" 

"Hehe.. Nanging rumiyin, kadhang radikal, kadhang moderat!" 

"Maksudmu?" 

"Dhong, taksih mucal. Radikal kaliyan lare jaler, moderat kaliyan lare estri!" 

"Maksudmu?" 

"Menawi lare jaler ingkang sekedhik lepat, dipun dukani. Nanging menawi lare estri sing jelas lepat, mboten dipun dukani!" 

"Ngawur! Kuwe mesti udu inyong!" 

"Oh, kula lepat nggih?!" 

"Kayane! Wis, ya!" 

"Nggih, maturnuwun" 

"Iya, padha-padha!" 

"Lho, Pak, liberale kapan?" 

"Kapan-kapan, angger kober!" 

"Lah...!" . 

Ngapunten Lagi kepengin crita 

Muga-muga ana manfaate. 

Nuwun .

Sabtu, 26 Juni 2021

Radikal Basa Jawa

Radikal Basa Jawa
.
"Pak, napa leres, radikal niku basa Jawi?"
"Ya ..., basa Jawa. Kenangapa takon?"
"Dereng dhong, tegese!"
"Ya, ora papa. Pengin ngerti?"
"Nggih!"
.
Radikal iku saka tembung "radi" lan "kalap". Radi utawa rada tegese: mandan utawa setengah. Kalap tegese padha karo: wuru, mabuk, jengkel ora karuwan, polah sing geseh karo aturaning bebrayan.
Dadi tengerane wong sing nganut paham radikal, iku, asring rada kalap yen nemu barang sing ora padha karo pahame. Rada jengkel ora karuwan, malah bisa ngamuk lan ngrusak apa bae, marga ana bab sing manut wulangane, manut karo sing wis ditampa, bab iku ora slaras karo keyakinane. Keyakinane iku bisa ing babagan politik, agama, adat-istiadat, apadene pranatan liyane kang tumprape banget diugemi benere.
Paugerane: "Pokoke nek aku ora seneng, kowe aja wani-wani nglakoni!"
Dadi nek ana paraga sing polah setengah ngamuk-ngamuk, rada kalap, isine pengin ngrerusak, marga rasa gething, merga ora seneng, iku bisa kalebu ing kahanan paham radikal.
.
"Oh, ngaten!"
"Iya!"
"Maturnuwun, Pak!"
"Kuwe jenenge, 'kerata basa'!"
"Sami kaliyan 'jarwa dhosok'!"
"Deneng, ngerti?"
"Nggih, ngertos! Radikal, saking tembung; RADI KALap. Niku ngarang, nggih, Pak?"
"Iya"
"Menawi moderat?"
"Ya. Basa Jawa!"
"Tegese napa, Pak?"
"Mbuhlah, ngesuk angger koberr!"
"Lho ...?"
Hehe ...
.
Ngapunten
Lagi kepengin crita.
Muga-muga ana manfaate.
Nuwun
.

Rabu, 09 Juni 2021

Gangguan Matematika

Gangguan Matematika

.
Hari Senin,
Pelajaran pertama.
Guru Matematika, menulis di papan tulis:
A = B
Jika B = 7
Maka A = ...?
"Tujuuuuhh!" Jawab siswanya
"Oke, jadi kalau ditulis sebagai rumus matematika, rumusnya sbb:
A =. B;. B = C ; A = C
Siswa mencatat dan mengingat.
.
Pelajaran kedua
Guru Fisika, mencoba merangkum isi teks yang ada dalam buku fisika:
"Matahari adalah bintang yang paling dekat dengan bumi sehingga cahayanya langsung dapat kita rasakan. Cahaya adalah gelombang elektromagnetik yang memiliki cepat rambat tiga ratus ribu kilometer per detik"
Guru fisika menulis di papan
Matahari = Bintang
Cahaya = Gelombang elektromagnetik.
Cepat rambat = 300.000 km/det
Siswa mencatat dan mengingat.
.
Pelajaran ketiga
Guru Agama Islam. Hari Senin, guru biasa puasa, tadi malam tidak sempat makan sahur, kondisi tubuh sedikit tidak nyaman. Tapi toh disampaikan juga bahwa: Malaikat diciptakan dari cahaya, Jin diciptakan dari api dan Manusia diciptakan dari tanah.
Guru menulis inti yang disampaikan
Malaikat = Cahaya
Jin =. Api
Manusia = tanah
Siswa mencatat dan mengingat.
.
Siang.
Sehabis jamaah dhuhur, guru matematika, fisika, agama, TIK, dan yang lain, masih ngumpul di serambi Masjid. Dua orang gadis manis, pengurus OSIS, yang tadi diajar, mendatangi mereka. Langsung ke guru matematika.
"Pak, ini betul, apa salah?" Sambil menunjukkan catatan di bukunya.
"Jika A = B dan B = C maka A = C"
"Betul" komentar guru matematika.
"Jika malaikat = cahaya dan cahaya = gelombang elektromagnetik, maka malaikat = gelombang elektromagnetik"
"Betul, eh .. .!" Guru Matematika ragu.
"Salah!" Tegas, suara guru agama.
Semuanya terdiam.
Hening! Hanya bunyi detak jantung yang terdengar nyaring dan berdetak cepat.
Jidat guru fisika berkerut, keringat dingin merayap, "Jika malaikat = gelombang elektromagnet? Waduh! Seluruh sinyal yang masuk membawa berita ke HP, TV dan internet, kan dibawa oleh gelombang elektromagnet! Jadi dibawa oleh ma ......! Ah, tidak!"
"Bagaimana, Pak? Betul apa salah?" Pertanyaan mendesak dari siswa yang manis itu. Beruntung, bell tanda masuk berbunyi. Sehingga semua menjadi bergegas ke tempat tugas masing-masing.
.
Malam harinya.
Semua yang sempat mendengar cerita, hal kesimpulan si gadis manis, menjadi sangat terkesan dengan tiga kata tersebut; malaikat, cahaya, gelombang elektromagnet.
Ternyata di era digital, peran gelombang elektromagnetik sangat fantastis, mampu menghadirkan film, sinetron, musik, hiburan, guyonan, dll. Mampu menghadirkan individu idaman lewat video call. Menghadirkan kendaraan, makanan, barang kebutuhan, dll lewat messenger, online. Menghadirkan bidadari bisa nggak, ya? Oh. Bisa! Kan ada yang katanya online juga.
Guru agama dan guru fisika, mau nggak mau, malam itu, sempat juga membandingkan tugas-tugas malaikat dengan kecanggihan peran cahaya dalam mengelola iklim dan musim, serta peran gelombang elektromagnetik di dunia teknologi manusia.
.
Hehehe, sebaiknya tidak usah ikut-ikutan membandingkan!
Nggak bagus!
.
Gerutu A = C
"Logika matematika, si manis itu benar! A = C. Tapi, masa sie? Ah, takut dicempaluk orang!" desah guru matematika.
"Rumus persamaan matematika itu sungguh mengganggu. A = C. A = C. Tidak!" gerutu guru agama sambil memeriksa HP, karena ada bunyi notifikasi masuk, berarti ada sinyal masuk. Terlintas juga di benak, A = C.
"Mungkinkah, memang, yang dimaksud A sesungguhnya adalah C. Agama dengan sains memang harus sinkron, kan?! Mbuh, lah! Pikiran slentha!" gumam lirih guru TIK, nyaris bicara sendiri.
.
Gangguan Matematika.
Semoga bermanfaat.
.
Ngapunten
Sedang sedikit usil
Nuwun.

Senin, 21 Desember 2020

WANGSULANING WANGSALAN

WANGSULANING WANGSALAN 
toto endargo 

Wangsalan punika salah satunggaling werni budhaya sastra Jawi. Sastra Jawi sampun katelah adi luhungipun. Wangsalan karipta mawi paugeran ingkang mirunggan. Pangripta wangsalan kedah priksa thek-kliwering tembung kanti pana. Kejawi satiti ing kawruh basa ugi kedah priksa ing kawruh sabarang. 

Wangsalan kaanggit arupi ukara-ukara cangkriman ingkang kedah pikantuk wangsulan. Mila ukara ngajeng mawi pocapan ingkang ngandut ukara siningit. Pocapan siningit punika lajeng kawedar lan kangge lajering tembung wangsulan. Wigatining isi wangsalan arupi jarwan, utawi wangsulan, ingkang wonten ing ukara candhakipun. 
Wangsalan umumipun ngandhut pitutur lan panjurung utamaning ngagesang ing bebrayan. 

Mangga! 

Ing ngandhap punika kula aturaken rupi wangsalan ingkang kula pendhet saking buku Tuntunan Sindhenan Ladrang, dening Nyi Supadmi, Penerbit dan Percetakan Cendrawasih, Surakarta, Tahun 1992, regi buku kala semanten namung Rp. 3.500,-

Amargi Nyi Supadmi punika jejeripun sindhen, mila wangsalan punika mesthi sampun sumambrah kapiyarsa dening bebrayan agung, mliginipun ing gendhing Jawi saha para pandhemen budhaya Jawi. 

Sabtu, 19 Desember 2020

AKU TERJEBAK

Cerita Remaja
AKU TERJEBAK
toto endargo

Sebel!
Dunia remaja adalah dunia yang unik. 
Petualangan awal dari perasaan mereka dalam hubungan batin antara pria dan wanita. Rasa sayang tidak hanya membuat hati bahagia tapi kadang menghadirkan pula rasa resah, sedih, cemburu, marah, bahkan sampai rasa putus asa. Cemburu adalah masalah utama bagi ramaja.
.
Melihat jabat erat Krisna terhadap Ratna, rasa cemburu menyergap perasaan Nissa. Itulah awal mula diamnya Nissa terhadap Krisna.
“Uh, erat benar genggamanmu ke tangan Ratna!” sewot suara Nissa, setelah Ratna berlalu.
“Tidaklah! Nissa, tolong jangan menuduhku seperti itu!” pinta Krisna segera.
Dan enam menit kemudian kata itu diulangi.
“Erat benar genggamanmu ke tangan Ratna!” kata Nissa menyindir Krisna untuk yang ke tiga kalinya.
“Nissa, tolong hentikan tuduhanmu itu!” pinta Krisna kemudian, menghiba.
“Terserah aku!” jawab Nissa sambil berlalu. Krisna tertegun.
.

Rabu, 16 Desember 2020

SAYA PUN CAKEP

Cerita Remaja 
SAYA PUN CAKEP 
toto endargo 

Senin, 15 Agustus 2005 
Lapangan upacara SMP Negeri 2 Purbalingga 
"Kenapa dalam anggota Paskibra ini ada nama Galih? Bikin resah saja!" gerutu Nunik, sesaat setelah lirikan matanya menatap wujud Galih! 
“Kenapa pula aku jadi tak suka padanya?” tanyanya dalam hati, “Apa salahnya?” 
Pokoknya sebel! 
Siang itu, bagi Nunik, siang yang sangat menyebalkan. Latihan upacara begitu melelahkan! Langit sangat cerah, menjadikan tak seberkaspun sinar matahari terhambat untuk sampai ke bumi. 
Suhu udara menjadi menyengat! 
Panas!
Beruntung bagi Nunik karena ia kebagian peran khusus, peran yang tidak harus berpanas-panasan dalam latihan upacara ini. Nunik masih sempat berteduh di bawah pohon glodhogan di tepi lapangan. Rugi kan, kalau kepanasan! Nunik dapat menjadi bertambah hitam, bahkan mungkin bisa menjadi wulung, karena gosong. Padahal bagi remaja putri, kulit gosong bukan hal yang diinginkan. Hehe..., maunya tetap mulus. Kalaupun hitam itu karena takdir saja. Bagi Nunik hitampun, dia tetap cakep, manis. Walau cakep tapi tetap tak boleh menggerutu, kan! 
Biar! 
Menyebalkan! 

Minggu, 13 Desember 2020

SEKILAS MITIGASI BENCANA

SEKILAS MITIGASI BENCANA
Toto Endargo, S.IP

Pelajaran dari Sekar Gambuh

Sekar gambuh ping catur
Kang cinatur polah kang kalantur
Tanpa tutur katula-tula katali
Kadaluwarsa katutur
Kapatuh pan dadi awon

   Bencana diibaratkan sebagai “polah kang kalantur”, polah yang keterlaluan, bencana dapat mengakibatkan banyak kerugian. Jika kita tidak segera membicarakannya, "tanpa tutur", maka kita akan “katula-tula katali”, berkepanjangan dalam penderitaan. Jika sampai kadaluwarsa atau terlambat mengurusnya maka pasti dapat berdampak buruk, sulit diperbaiki walaupun kita telah berupaya, "kapatuh pan dadi awon"! 

SENYUM DI JEMARIMU

Cerita Remaja
SENYUM DI JEMARIMU
toto endargo

Bandung.
pagi yang berlangit biru menghiasi wajah kota Bandung
sejuk dan damai
gedung Museum Geologi berdiri anggun
dengan wajah tegar menyambutku ramah
aku berdoa dalam hati
"Semoga di gedung ini aku mempunyai kenangan yang indah!"
Pirus Ari Kinanti gadis manis tetangga kelasku
aku terpesona olehnya
"Pirus pagi ini aku menikmati kembali senyum manismu"
kata hatiku perlahan ketika aku menatapmu di halaman Museum Geologi,
ah, ruang dadaku terasa menjadi lapang
hari ini, sampai saat ini telah tiga kali aku mendapat senyummu

Rabu, 11 November 2020

TERIMA KASIH, ARYA

Cerita Remaja
TERIMA KASIH, ARYA 
toto endargo

Bulan Januari.
Di bulan Januari ini aku sangat berharap, segera hadirnya bulan Februari.
Dengan penuh harap.
Harapanku, semoga di hari valentine aku mendapatkan sesuatu yang istimewa.
Istimewa! 
.
Ya, sesuatu yang istimewa.
Khusus, spesial untukku!
Hanya untukku!
.